In deze Programmarekening blikken we terug op 2025, het laatste volledige jaar waarin wij ons hebben mogen inzetten voor de uitvoering van ons bestuursakkoord Samen werken aan de toekomst. Voordat u de cijfers induikt, schetsen we de context van ons speelveld van het afgelopen jaar en gaan we kort in op de behaalde resultaten.
Maatschappelijke ontwikkelingen
In 2025 namen de geopolitieke spanningen in de wereld verder toe. Naast de oorlog in Oekraïne, veranderde de houding van de Verenigde Staten en bouwde het conflict in het Midden‑Oosten verder op. De toename van wereldwijde politieke polarisatie, had ook invloed op het maatschappelijk debat en protesten in Nederland.
Onzekerheid over landelijke kaders zorgden soms voor vertraging in bouwprojecten en vergden extra inspanningen om voortgang te houden. Voor inwoners en ondernemers was het niet altijd duidelijk wat wel en niet kon, en dat vroeg van ons als gemeente om heldere communicatie en zorgvuldige afwegingen. Daarnaast zagen we landelijke maatschappelijke ontwikkelingen ook in Ede, zoals meer polarisatie, digitale dreiging, ondermijning en druk op mentale gezondheid. De noodzakelijke inzet op veiligheid en weerbaarheid nam verder toe, vooral op het gebied van digitale veiligheid en cybercrime. 2025 was ook een zeer warm en droog jaar met ook gevolg voor onder andere de natuur in Ede.
In deze uitdagende buitenwereld zetten we in 2025 wederom stappen vooruit. We zochten actief naar oplossingen en werkten door waar dat kon door ons wendbaar en weerbaar op te stellen. De resultaten hieronder laten dat zien.
Samen thuis
In 2025 presenteerden we het Ontwerp Ontwikkelkader Ede‑stad, waarin ruimte is opgenomen voor 10.000 nieuwe woningen, 10.000 banen, 20.000 bomen, 20 kilometer nieuwe fietsroutes en 13 sportvelden. Omdat nieuwbouw alleen niet voldoende is, werkten we aan het programma Beter benutten bestaande woningvoorraad. Met maatregelen zoals optoppen, zijtoppen, woningsplitsen en -delen en tijdelijke huisvesting kunnen we sneller passende woningen creëren, vooral voor starters en ouderen. Daarnaast liepen gebiedsontwikkelingen door in onder andere Doesburgerbroek. Ook actualiseerden we de prijsgrenzen voor woningtypen, zodat we bij nieuwe projecten sturen op een gezonde mix van sociale huur, middenhuur en betaalbare koop.
Wonen gaat echter niet alleen over stenen, maar ook over leefbaarheid. Daarom werkten we via Gebiedsagenda’s samen met inwoners en partners aan sterke dorpen en wijken, met specifieke aandacht voor plaatsen waar sociale problemen spelen, zoals Hoogbouw Ede‑Zuid. Via de beleidsnota Inclusie zetten in op een gemeente waar iedereen zich welkom voelt.
Tegelijk zagen we dat het borgen van veiligheid steeds meer van ons vraagt. Door meer digitale risico’s, nieuwe criminaliteitsvormen en een toename van dak- en thuisloze mensen en complexe problematiek — zoals meer meldingen van verward gedrag en huiselijk geweld — werkten we intensiever samen met partners om inwoners te beschermen. Dit heeft behoorlijk wat tijd en capaciteit gekost. Ook zagen we dat deze ontwikkelingen de druk op zowel het veiligheidsdomein als de zorgketen verder lieten toenemen.
Samen leven
De raad heeft in december 2024 met de Integrale Visie Sociaal Domein expliciet gekozen voor een verschuiving van ‘ziekte en zorg’ naar ‘gezondheid en gedrag’, met als hoofdambitie meer gezonde levensjaren en minder gezondheidsverschillen. Het leidende principe ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ vraagt daarbij om gerichte inzet in buurten en bij bevolkingsgroepen waar de verschillen het grootst zijn. In 2025 werkten we vanuit de Integrale Visie Sociaal Domein aan een Integraal BeleidsKader dat de basis legt voor meer preventie, betere gezondheid en gelijke kansen.
We zagen dat steeds meer jongeren worstelen met mentale druk en prestatiedruk. Daarom investeerden we in ondersteuning op school en in samenwerking tussen zorg, onderwijs, veiligheid en welzijn. Voor het knooppunt Jeugd is gewerkt aan de vorming van een GR, die sinds 1-1-2026 operationeel is. Dit leverde ons betere samenwerking op inkoop en beleid op, zodat we de komende jaren jongeren meer en eerder kansen kunnen bieden waar nodig. We werken steeds wijkgerichter, waarmee we gezondheidsverschillen verkleinen en bestaanszekerheid versterken. En we zochten in 2025 steeds meer de verbinding met de fysieke leefomgeving, want investeringen in groen, veilige routes, speelplekken en ontmoetingsplekken dragen zeer zeker bij aan een gezonde leefstijl, het verkleinen van verschillen tussen wijken en het stimuleren van de sociale cohesie.
De Regio Deal Foodvalley II bracht in 2025 opnieuw investeringen naar onze regio. Met 35 aanvragen en 18 geselecteerde projecten versterken we innovatie, energie, leefbaarheid, cultuur en sport. Voor Ede biedt dit kansen om onderwijs, onderzoek en ondernemerschap verder met elkaar te verbinden. In het Stationskwartier groeit een volwaardig Food Innovation District waar inmiddels circa tachtig startups, scale-ups, bedrijven en instellingen zijn gevestigd met samen zo’n driehonderd arbeidsplaatsen. Samen met het World Food Center en de Wageningen Campus ontstaat hiermee een krachtige innovatieketen die bijdraagt aan werkgelegenheid en economische ontwikkeling.
We leverden de nieuwe cultuurvisie met uitvoeringsprogramma op en zetten vol in op de culturele invulling van de voormalige Frisokazerne. Er is ook samen met de eigenaar gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuwe invulling van de Westhal. Doordat het Gezond en actief leven-akkoord (GALA) steeds meer vorm begint te krijgen, krijgt sport een grotere rol bij preventie en mentale weerbaarheid.
Het nieuwe stikstofbeleid voor zones van 500m rondom N2000 gebieden lijkt negatieve invloed te hebben op toeristische ondernemingen op Veluwe. Met name vernieuwing ten behoeve van het vitaal houden van bedrijven wordt lastig (vakantieparken en hotels). Anderzijds geeft het mogelijkheden om een duurzaamheidsverbetering te maken bij toeristische ondernemingen bijvoorbeeld vanuit het programma Aanpak Veluwe.
Samen verder
In 2025 bouwden we verder aan een duurzame toekomst voor Ede. We werkten samen in de regio aan oplossingen voor de stikstofproblematiek, onder andere via het Uitvoeringsplan Stikstof Regio Foodvalley. Dit gaat samen met ondersteuning van boeren bij het beëindigen van hun bedrijf, het maken van nieuwe plannen of het omschakelen naar natuurinclusieve landbouw. Zo werkten we aan een landbouwsector met perspectief én aan natuurherstel.
Het verduurzamen van woningen en maatschappelijk vastgoed ging ondertussen door. De routekaart klimaatneutraal 2050 werd vastgesteld en geeft richting aan onze duurzame ambities. Maar, het hoogspanningsnet heeft zijn maximale capaciteit bereikt. Er is een reële dreiging van een aansluitstop voor zowel bedrijven als kleinverbruikers en het structureel verzwaren van het stroomnet gaat nog jaren duren. Hierdoor is ook netcongestie een zeer beperkende factor; op de woningbouwontwikkeling, de economische ontwikkeling en de ontwikkeling van voorzieningen.
Ook in de mobiliteit zetten we belangrijke stappen richting een toekomstbestendige gemeente. Het Stationsgebied raakt steeds meer af. De Stationsweg in Ede en de Bovenweg in Bennekom werden ingericht als fietsstraten. Op minstens acht B‑wegen werd 30 km/u ingevoerd. Drie rotondes binnen het Pico Bellopad werden aangepakt. Ook groeide deelmobiliteit met nieuwe mobiliteitshubs en (deel)bakfietsen. Door te investeren in lopen, fietsen en deelvervoer ondersteunden we duurzame keuzes en hielden we onze groeiende gemeente bereikbaar.
Betrouwbare overheid en organisatie
In 2025 werkte het bestuur van Ede nauw samen met inwoners, ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties aan grote opgaven voor de gemeente. Participatie is een steeds belangrijker onderdeel van besluitvorming en het goed uitvoeren van onze taken. Op het gebied van dienstverlening richtten we verschillende processen opnieuw in en beschreven en pasten we deze aan om ze blijvend te verbeteren. Onze informatievoorziening vormde het hart van deze dienstverlening. We leverden continu inspanningen om informatie zowel duurzaam toegankelijk als goed beveiligd te houden en werkten aan een balans tussen openbaarheid en respect voor privacy.
Financieel perspectief
Het resultaat van € 9,9 miljoen is opgebouwd uit verschillende voor- en nadelen. De voor- en nadelen zijn in de programmabladen toegelicht. De belangrijkste voor- en nadelen zijn daarnaast benoemd in hoofdstuk 2.1. Financiële beschouwing.
In 2025 is hard gewerkt aan het ombuigtraject. In de zomer van 2025 heeft uw gemeenteraad via de Perspectiefnota de noodzakelijke ombuigmaatregelen vastgesteld en is het gelukt om een groot deel van de financiële tekorten (circa € 15 miljoen in 2029) voor de jaren 2026 en 2027 op te lossen. De stand van zaken wordt gemonitord. Hoe we gaan rapporteren op de voortgang van de ombuigingen staat verwoord in hoofdstuk 3.9. Grote Projecten.
Tot slot
2025 was niet altijd een gemakkelijk jaar. Ede bleef vooruitkijken én doorwerken. Vanuit onze kracht - een sterke sociale basis, samenwerken en wendbaar en weerbaar omgaan met de aanwezige onzekerheden - hebben we mooie stappen gezet. Zo bouwden we ook in 2025 samen verder aan de toekomst. Voor een totaaloverzicht van onze behaalde resultaten over de gehele bestuursperiode verwijzen we u graag naar de Endterm op het bestuursakkoord 2022-2026.