Veiligheid

Context
De wereld om ons heen is dynamischer dan ooit. Toenemende geopolitieke spanningen, technologische ontwikkelingen, aanhoudende migratiestromen, extreme weersomstandigheden en maatschappelijke opgaven op het gebied van landbouw, ecologie, energie, wonen en zorg zijn ook van invloed op de openbare orde en de veilige leefomgeving van onze inwoners. De gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden op het gebied van openbare orde blijven in omvang en politiek-maatschappelijke betekenis toenemen. Door een verhard maatschappelijk debat en uiteenlopende uitingen van maatschappelijk ongenoegen houden wij doorlopend rekening met escalatie in de openbare ruimte. Dit vraagt niet alleen om een wendbare overheid, maar ook om versterking van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. We zien een toename van inwoners die in de openbare ruimte ontregelen. Verder is sprake van een toename van minder zichtbare vormen van criminaliteit, zoals ondermijning en gedigitaliseerde criminaliteit. Vanwege personeelstekorten en ombuigingen moeten onze maatschappelijke partners, zoals het Openbaar Ministerie, de politie en de zorg scherpere keuzes maken waar zij hun capaciteit op inzetten. Daardoor wordt vaker gekeken naar het gemeentelijk uitvoeringsapparaat om overlast gevend en crimineel gedrag te begrenzen met bestuursrechtelijke maatregelen. Dit legt extra druk op de gemeentelijke uitvoeringsorganisatie.

Maatschappelijke weerbaarheid
Naar aanleiding van toenemende geopolitieke dreiging, een kwetsbare vitale infrastructuur en toegenomen kans op maatschappelijk ontwrichting zijn burgemeesters door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en de commandant der strijdkrachten opgeroepen inwoners, organisaties en bedrijven weerbaar en veerkrachtig te maken tegen hybride dreiging en of een tijdelijke uitval van onze vitale infrastructuur. Dit vraagt om een maatschappij brede aanpak waarin nationale organisaties, VNG, de veiligheidsregio's en gemeenten een rol hebben en intensief moeten samenwerken. Eind 2025 zijn circa 8 miljoen huishoudens in Nederland geïnformeerd met de folder 'denk vooruit'. Gemeenten hebben als taak sociale structuren te versterken, risicocommunicatie voor te bereiden, noodsteunpunten op te richten van de crisisorganisatie en het bedrijfscontinuïteitsmanagement te versterken.

Natuurbrandbeheersing
De grote natuurbrand van 3 april is geëvalueerd en lessen voor de interne crisisorganisatie zijn uitgevoerd. In de nieuwe vast te stellen APV is een rookverbod bij fase 2 natuurbrand risico opgenomen. In 2025 en in 2026 worden bewonersavonden natuurbrandbeheersing georganiseerd ter bewustwording en voorbereiding.

Ondermijning
Op lokaal, regionaal en landelijk niveau is aandacht gevraagd voor beleid en regelgeving rondom de aanpak van zorgcriminaliteit. In 2025 is een geprioriteerde aanpak gestart, mede vanwege het misbruik van de zorg door criminele ZZP’ers voor financieel gewin. De lokale samenwerking op dit terrein is versterkt. Vanuit het regionale samenwerkingsverband wordt, onder portefeuillehouderschap van de burgemeester, gewerkt aan landelijke afstemming over knelpunten in de aanpak, met name rond informatiedeling en versnippering in financiering en toezicht. Uit het rekenkameronderzoek naar de Edese aanpak van ondermijning blijkt dat er een goede aanpak staat, maar ook dat deze onder druk staat door de veiligheidsparadox (door de aanpak komt er meer werk in beeld) en een toename van andere urgente veiligheidsvraagstukken. De aanbevelingen zijn door het college overgenomen.
Technologische ontwikkelingen hebben grote impact in het veiligheidsdomein. Er is geïnvesteerd in het versterken van weerbaarheid tegen digitale vormen van onveiligheid.

Zorg en veiligheid
De problematiek rond personen en huishoudens die ernstige onveiligheid veroorzaken wordt complexer en hardnekkiger. Ondanks intensieve samenwerking tussen zorg- en veiligheidsdomein neemt de beschikbaarheid van passende zorg af als gevolg van personeelstekorten, wachtlijsten en capaciteitsbeperkingen. Tijdig of adequaat ingrijpen is nu niet altijd mogelijk. Met als gevolg dat passende hulp niet vanzelfsprekend voor handen is en problematische situaties langer voortduren en vaker manifesteren in escalatie in de thuissituatie en de openbare ruimte. Het begrenzen van risico’s en het organiseren van tijdelijke stabiliteit komt bij de gemeente te liggen, wat extra druk legt op het bestuur en de uitvoeringsorganisatie. De evaluatie van de Wvggz, WZD en WFZ laat zien dat de huidige wetgeving onvoldoende aansluit op deze praktijk en aanpassing behoeft om beter om te kunnen gaan met complexe en zorgmijdende situaties.

Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIAR)
Schokkende incidenten hebben het maatschappelijk bewustzijn rond geweld in afhankelijkheidsrelaties, waaronder femicide, huiselijk geweld en kindermishandeling, vergroot. Het thema staat hoog op de nationale beleidsagenda. Er komt een nationaal coördinator met als taak het beleid te coördineren en te komen tot een actieplan. De rol, taak en verantwoordelijkheid van betrokken partijen waaronder de gemeente wordt uitgebreid met onder meer de aangescherpte meldcode, deskundigheidsbevordering, doorontwikkeling en herijking taken Veilig Thuis, versterken van hulp, ondersteuning en opvang van slachtoffers en een daderaanpak.

Jeugd en veiligheid
De verwijsindex Risicojongeren wordt via een wetstraject uit de Jeugdwet geschrapt, dit proces neemt meerdere jaren in beslag en is momenteel door de verkiezingen vertraagd. In 2025 zien we dat overlast door jongeren, met name rond specifieke locaties zoals Ede-Zuid, aanhoudt en kan escaleren tot een ordeverstoring. Inspanningen van onder andere specialistisch jongerenwerk, politie en THOR blijven (structureel) noodzakelijk om veiligheid en leefbaarheid in wijken te handhaven. De gemeente voert regie op een integrale aanpak van preventie, curatie en repressie. De inzet van jeugdcoaches vanuit de pilot TIOO (Tijdelijke Intensieve Outreachende Ondersteuning) in de PGA-aanpak levert hier een waardevolle bijdrage aan.

VGGM
Er is gewerkt aan de planvoorbereiding van de brandweerkazernes Peppelensteeg en Otterlo. De VGGM heeft voor de uitvoering van haar taken in het kader van het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid een programma opgezet en partners bewust gemaakt. Er wordt uitvoering gegeven aan de toekomstbestendigheid van de bedrijfsvoering van de Veiligheidsregio.

Toezicht en handhaving
Het wijkgericht werken wordt verder vormgegeven. In 2025 zijn verkeersbevoegdheden toegekend gericht op fiets- en bromfietsen. Om hierop effectiever te handhaven zijn in de nabije toekomst aanvullende vormen van mobiele en fysieke inzet noodzakelijk. Vanuit de landelijke overheid is de verlening van de wapenstok opnieuw tijdelijk toegekend; het traject voor een permanente toekenning is in 2025 opgestart. Afhankelijk van de uitkomst van dit traject en in relatie tot de nieuwe bevoegdheden zal het inzet- en mobiliteitskader van handhavers worden geëvalueerd.