Preventieve ondersteuning

Sociale basis en preventieve ondersteuning
Landelijk en in Ede neemt de vraag naar zorg en ondersteuning meer toe dan verwacht. Dit is zichtbaar in de jeugdhulp, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) en de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Dit komt voor een deel door maatschappelijke ontwikkelingen, zoals individualisering. Daarnaast neemt de zorgvraag toe doordat er steeds meer ouderen zijn die ook steeds ouder worden (dubbele vergrijzing). Ook neemt de complexiteit van vraagstukken toe waar mensen in het leven mee te maken krijgen. Tegelijkertijd kampen zorgaanbieders met structurele personeelstekorten en compenseert het Rijk de stijgende kosten slechts gedeeltelijk.
Met de visie Voorkomen is Beter dan Genezen , vastgesteld door de gemeenteraad in 2024, zetten we de beweging in van ziekte naar gezondheid. We versterken de Edese sociale basis en zetten nog meer in op het voorkomen van problemen, in plaats van het achteraf oplossen ervan. Landelijk wordt deze beweging ondersteund door het Gezond en Actief leven Akkoord, Het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) en het programma Wonen Zorg en Ondersteuning Ouderen (WOZO).
De financiële middelen van het Rijk voor preventie (GALA, AZWA) zijn overwegend niet structureel en onzeker. Dit maakt het lastig om structurele en duurzame plannen en afspraken te maken om sociale basis en preventie te versterken.
Ouderen wonen steeds langer zelfstandig thuis. Daardoor is er meer ondersteuning nodig in de eigen omgeving. Dit vraagt veel van onze partners en vrijwilligers. Organisaties werken steeds beter samen en passen hun manier van werken aan om de hulp slimmer te organiseren.

Inclusie
Landelijk neemt het aantal meldingen van discriminatie toe. Dit maakt het nodig om lokaal duidelijke afspraken te maken en een integrale aanpak te hanteren. Belangrijke aandachtspunten zijn de positie van LHBTIQ+ personen en mensen met een niet-westerse migratieachtergrond.

Onderwijsondersteuning
Kinderopvang
In 2025 is de samenwerking met kinderopvang en onderwijs voortgezet om kinderen met extra ondersteuningsbehoeften tijdig te begeleiden en de basis van de kinderopvang te versterken. We zien landelijk en in Ede een toename van het aantal jonge kinderen met een ondersteuningsbehoefte.
De kinderopvang heeft te maken met personeelstekorten. Ook huisvesting van kinderopvang is in deze markt lastig te realiseren. Daarmee blijft er druk bestaan op de beschikbaarheid van opvangplekken. In Ede hebben we voldoende plekken voor VE (voorschoolse educatie) in aantallen en spreiding over de wijken. In bepaalde wijken staan deze plekken meer onder druk dan in andere wijken.

Nieuwkomers
De instroom van nieuwkomers bleef ook in 2025 hoog. Dit zorgde voor extra druk op het nieuwkomersonderwijs en de doorstroom naar vervolgonderwijs en werk.

Nationaal Programma Onderwijs (NPO)
Het NPO liep af in het schooljaar 2024–2025. Een deel van de activiteiten is beëindigd, een deel is voortgezet met gemeentelijke middelen, waaronder extra inzet van schoolmaatschappelijk werk en jongerenwerk.

Leerplicht en Doorstroompunt Vallei
In 2025 is regionaal samengewerkt aan de voorbereiding op de Wet van school naar duurzaam werk. De doelgroep van het Doorstroompunt is hiermee uitgebreid naar jongeren tot 27 jaar. Dit vraagt om intensievere samenwerking tussen onderwijs, gemeenten en arbeidsmarktpartijen.

Per 1 augustus 2025 is de gemeente Barneveld aangesloten bij het Doorstroompunt Vallei, wat de regionale samenhang versterkt.

Gezondheidsondersteuning
In 2025 stond de uitvoering van gezondheidsondersteuning en preventie onder druk door onzekerheid over landelijke financiering en aangekondigde bezuinigingen. Landelijk werden middelen voor gezondheidsbevordering en preventie beperkt, wat onder meer gevolgen had voor programma’s zoals Gezonde School en de regionale coördinatie van de JOGG-aanpak.

Daarnaast werden in 2025 de contouren van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) duidelijker. Dit akkoord biedt meer duidelijkheid over langjarige financiering, maar vraagt ook om een sterkere regionale invulling van preventie. In 2025 nam de aandacht voor mentale gezondheid verder toe. Landelijke signalen, waaronder het advies van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, benadrukten de toenemende druk op het mentaal welzijn van inwoners, met name onder jongeren en jongvolwassenen. Bovenstaande ontwikkelingen vergrootten de regierol van gemeenten op het snijvlak van zorg, welzijn, onderwijs en leefomgeving.
Landelijk neemt de komende 25 jaar het aantal mensen met overgewicht flink toe in. In 2050 zal 64% van de Nederlanders overgewicht hebben, dit was in 2022 nog 50%. De verwachte toename van overgewicht zien we in alle leeftijdsgroepen. Overgewicht neemt het sterkst toe bij de jongere generaties en begint ook op steeds jongere leeftijd. Dit wordt door veel verschillende factoren beïnvloed. Eén van de oorzaken is dat jongeren steeds minder gaan bewegen en sporten. Tegelijkertijd is er bij jongeren sprake van een toenemende schermtijd en gebruik van social media die beweeggedrag en voedingspatroon beïnvloeden (bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024).

Statushouders
De taakstelling voor de huisvesting van statushouders bedroeg in 2025 in totaal 192 personen. In Ede zijn 269 statushouders gehuisvest. Met 269 gehuisveste statushouders is deze taakstelling ruimschoots gerealiseerd en is de bestaande achterstand verder teruggebracht.