Productgroep Landbouw en Natuur | Wat willen we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan?

Subdoel	Herstel en robuuste versterking van de Edese natuur.
Prestaties	Herstel van het natuurlijk systeem vormt de basis voor onze ruimtelijke ontwikkelingen.
	Verder integreren van onze activiteiten op het gebied van natuur, biodiversiteit, groen landschap en klimaatadaptatie in één opgave met één jaarplan.
	Opstellen van een investeringsagenda Robuuste Natuurversterking en start werving van fondsen hiervoor.
	Uitvoeren van gebiedsprocessen rondom natuur, zoals in De Ginkel, Renkums Beekdal en Otterlo.

Subdoel	Een Klimaatadaptief Ede.
Prestaties	Water en bodem zijn sturend bij onze (ruimtelijke) ontwikkelingen.
	Klimaatadaptief handelen bij fysieke maatregelen in de leefomgeving.
	Uitvoeren en implementeren uitvoeringsagenda klimaatadaptatie.
	Inzicht in vooruitgang en weten wat we waar moeten doen.
	Vanuit Steenbeek Ede versterken bewustwording en aanjagen tot klimaatadaptief handelen van inwoners, ondernemers en organisaties.

Subdoel	Permanente groei van initiatieven vanuit en met de maatschappij voor landschapsversterking en versterking van de biodiversiteit.
Prestaties	Extra impuls geven aan realisatie groen-blauwe raamwerk met ketenpartners/bewoners.
	Uitvoering geven aan project Levend Landschap, begeleiden vrijwilligersgroepen en organiseren cursusprogramma Levend Landschap voor bewoners.
	Organiseren bijeenkomsten voor bewoners en ambtenaren gericht op kennisdeling en inspiratie om het ontwikkelde Landschap op de kaart toe te passen.

Subdoel	Transitie naar natuurinclusieve en circulaire landbouw met een duurzaam toekomstperspectief voor de agrariërs.
Prestaties	Het bevorderen van natuurinclusief en circulair ondernemen.
	Het stimuleren van verduurzaming van de voedselproductie, gezondere voedselomgeving en gezondere leefomgeving middels het uitvoeringsprogramma landbouw. *
	Het actief deelnemen aan de regionale samenwerking op landbouw.
	Actief bijdragen aan gebiedsprocessen zoals in Binnenveld en Ede-Barneveld.

* Het stimuleren van verduurzaming van de voedselproductie, gezondere voedselomgeving en gezondere leefomgeving vraagt meer aandacht omdat we zien dat de ontwikkeling en verduurzaming van agrarische bedrijven stagneert doordat vanuit overheden het beleid voor ons gebied te onzeker blijft voor agrariërs om te investeren én kunnen ook agrariërs moeilijk natuurvergunningen krijgen die nodig zijn voor bijvoorbeeld het verminderen van emissies of het vergroten van een stal voor dierenwelzijn. Als gemeente beïnvloeden we waar mogelijk, onder andere via Aanpak Veluwe, andere overheden voor goede beleidskeuzes voor ons gebied. Daar waar we zelf bevoegd zijn bieden we ondernemers duidelijkheid over ruimtelijke kaders, zoals via het interimbeleid agrarische ontwikkelingen en het ontwikkelkader landelijk gebied.

Natuur en landbouw
In 2025 heeft de gemeente Ede, samen met partners, voortgang geboekt op natuurherstel, biodiversiteit, beekherstel en de landbouwtransitie. De opgaven blijven echter groot. Door de ligging op de Veluwe en in de Gelderse Vallei staan natuur en ruimte onder druk, met directe gevolgen voor vergunningverlening en ruimtelijke ontwikkeling. Enerzijds is de natuurkwaliteit in onze Natura 2000-gebieden niet op orde waardoor wettelijke natuurdoelen niet gehaald worden, onder meer door stikstofdepositie, verdroging en een hoge recreatiedruk. Anderzijds is er ook in het bebouwd gebied en in het agrarisch landelijk gebied een grote opgave omdat de natuurkwaliteit op veel plekken zo laag is geworden dat er zelfs geen sprake meer is van basiskwaliteit natuur (BKN). Daarnaast moet Ede voldoen aan onder meer de Kaderrichtlijn Water en de EU Natuurherstelverordening. Tegelijk staat de landbouw in ons gebied onder druk door het onduidelijke beleid vanuit de overheden en het ontbreken van toekomstperspectief.

De landbouw zal zich gaan doorontwikkelen in balans met de leefomgeving, waarbij we proberen toekomstperspectief te bieden. Ook recreatie zal, om de druk op het Natura 2000 gebied te verlagen, zich ontwikkelen in het landelijk gebied in de uitloopgebieden rondom de stad en dorpen. De gemeente geeft richting aan deze opgaven in het landelijk gebied vanuit een regisserende rol waarbij zij nauw samenwerkt met andere overheden om de juiste randvoorwaarden, beleid en middelen aan te spreken. We merken meer en meer dat onze specifieke expertise (milieu-juridisch, stikstof, natuur, landbouwkundig) groeit en we daarin tot de koplopers in Nederland behoren.

Gebiedsgerichte aanpak
In 2025 is samen met de regio het uitvoeringsplan stikstof Regio Foodvalley opgesteld. Vervolgens is, mede op basis van dit plan, de Aanpak Veluwe gestart, waarin 21 gemeenten, provincie en Rijk gezamenlijk werken aan een gebiedsgerichte aanpak voor stikstof-, water- en natuurmaatregelen.
Voor het Binnenveld is Ede aangesloten bij de actualisatie van het beheerplan. Deze trajecten lopen door in 2026. Daarnaast zijn de pre-verkenningen voor de gebiedsaanpakken Binnenveld en Ede-Barneveld afgerond en is gestart met het ontwikkelkader Landelijk Gebied om de omgevingsvisie aan te scherpen.

Resultaten landelijk gebied
Daarnaast blijft het door de hoge urgentie nodig om tussentijds aan concrete projecten voor natuurherstel, hydrologisch herstel en verduurzaming van de landbouw te blijven doorwerken. In 2025 zijn concrete natuur herstelmaatregelen voorbereid, waaronder een landschapsecologische systeemanalyse voor de Ginkel en natuurinclusieve inrichting van landbouwpercelen. Ook zijn via Levend Landschap heggen en hagen aangelegd bij aanvragers. Om toekomstperspectief te bieden aan de landbouw is in 2025 ervaring opgedaan met doelsturing in de pilot ondernemingsplannen, stoffenbalansen en doelvoorschriftenvergunningen. Via PROMO zijn 35 bestemmingen omgezet van agrarisch naar andere functies. Ook hebben we tot en met 2025 van 57 deelnemende LBV+ers/agrariërs een RO-verzoek (Globale Toets, Principeverzoek of Definitief Verzoek) afgerond of in behandeling. Via de grondstrategie is een aantal keer in overleg met provincie en Rijk bekeken of gronden aangekocht konden worden ten behoeve van de opgaven in het landelijk gebied.

Basiskwaliteit natuur, klimaatadaptatie en stedelijke ontwikkeling
Via het programma Robuuste Natuurversterking werkt Ede aan het bereiken van Basiskwaliteit Natuur buiten de natuurgebieden en aan klimaatadaptatie, zoals waterberging en het beperken van hittestress. In 2025 is BKN ook in de regio Foodvalley in beeld gebracht door aan- en afwezigheid van algemene soorten in kaart te brengen. Bijvoorbeeld door dit goed te verwerken in het Ontwikkelkader Ede stad en door koppelkansen voor vergroening en biodiversiteit te benutten bij vervangingsprojecten. Met systeemherstel werken we ook aan klimaatadaptatie.
Maar we zetten in Ede in 2025 ook stappen om BKN en vergroening beter in de organisatie te verankeren. In 2025 is provinciale subsidie aangevraagd voor vergroening van de bebouwde omgeving door het uitvoeren van buurtgroenagenda’s. Samenwerking met medeoverheden en vrijwilligers blijft essentieel voor bijvoorbeeld het vlak dekkend uitvoeren van natuurmonitoring.